Hanka Ordonówna, pseud. Ordonka, właściwie Maria Anna Tyszkiewicz, z domu Pietruszyńska, posługiwała się również pseud. literackim Weronika Hort (ur. 25 września 1902 w Warszawie, zm. 8 września 1950 w Bejrucie) – polska piosenkarka, autorka wierszy oraz tekstów piosenek, tancerka i aktorka.

Pochodziła z rodziny kolejarza. W dzieciństwie uczęszczała do szkoły baletowej przy Teatrze Wielkim w Warszawie. W wieku 16 lat zadebiutowała w teatrzyku „Sfinks”. W okresie występów w teatrze „Wesoły Ul” w Lublinie zyskała popularność jako wykonawczyni piosenek o tematyce żołnierskiej. Po upadku lubelskiego teatru wróciła do Warszawy i podjęła pracę w kabarecie „Miraż”, a później rozpoczęła karierę jako szansonistka w kabarecie „Qui Pro Quo”.

Ogromną rolę w ukształtowaniu jej scenicznej dojrzałości odegrał Fryderyk Jarosy. Pod jego kierunkiem wykształciła swój niepowtarzalny styl, stając się dojrzałą artystką. Sławę, nieprzemijającą do wybuchu wojny, dało jej wykonanie piosenki „Miłość ci wszystko wybaczy” z filmu „Szpieg w masce” z 1933. Piosenka ta stała się w pewnym sensie wizytówką Hanki Ordonówny. Występowała za granicą, m.in. w Paryżu, Berlinie i w Wiedniu.

W 1931 Hanka Ordonówna wyszła za mąż za hrabiego Michała Tyszkiewicza, który był też autorem tekstów wielu jej piosenek. Mimo że została hrabiną, nadal występowała w kabarecie i dodatkowo jeździła konno w rewii cyrkowej. Intensywna praca spowodowała powrót choroby płuc, z której udaje jej się wyleczyć dzięki intensywnej opiece męża i lekarzy. Po powrocie do zdrowia koncertowała w Stanach Zjednoczonych, skąd powróciła do Polski jesienią 1939 roku.

Po wybuchu II wojny światowej przebywała początkowo w Warszawie, gdzie jesienią 1939 została uwięziona na Pawiaku, skąd wydobył ją mąż i sprowadził do Wilna. Aresztowana przez NKWD po aneksji Litwy przez ZSRR, została wywieziona do łagru w Uzbekistanie, a jej mąż został wywieziony w głąb Rosji.

W czasie zesłania powróciła jej choroba płuc z uwagi na trudne warunki życia. Po uwolnieniu w następstwie układu Sikorski-Majski Ordonówna początkowo zorganizowała teatr w polskim ośrodku w Tocku, później jednak zajęła się organizowaniem pomocy dla osieroconych dzieci polskich wygnańców. Z uwagi na stan zdrowia ewakuowana do Taszkentu, w tym okresie też spotkała się ponownie z mężem. Ewakuowana razem z sierocińcem przez Bombaj w Indiach do Bejrutu w Libanie po zerwaniu przez ZSRR stosunków z rządem RP, co nastąpiło po ujawnieniu w 1943 masakry katyńskiej.

Pogarszający się stan zdrowia zmusił ją do zamieszkania z mężem w Bejrucie i poważniejszego leczenia. Zmarła w Bejrucie na gruźlicę i tam pochowana. Na jej grobie w Bejrucie wykuto napis: ŚP Maria Hanna Tyszkiewiczowa Hanka Ordonówna Ur. 25 IX 1902 zm. 8 IX 1950 Tyś jest ucieczką moją od ucieśnienia zachowasz mię i piosenkami radosnego wybawienia uraczysz mię Ps. XXXII. 7.

W 1990 roku prochy Hanki Ordonówny sprowadzono do Polski i pochowano na warszawskich Powązkach. W tym samym roku jej imię nadano Szkole Podstawowej nr 209 w Warszawie. Szkoła ta, zlokalizowana na warszawskim Wawrzyszewie, w dniu 23 XI 2011 roku obchodziła Jubileusz 50-lecia.

Źródło:

Horacy (Quintus Horatius Flaccus) – jeden z najwybitniejszych liryków rzymskich epoki augustowskiej; swój pogląd na życie oparł na filozofii helleńskiej, a przede wszystkim na epikureizmie i stoicyzmie - zalecał zachowanie umiaru we wszystkim (kierowanie się zasadą „złotego środka”) i cieszenie się tym co niesie dzień.

Horacy urodził się 8 XII 65 r. p.n.e. w Wenuzji (miasteczku w regionie Apulia, w południowej Italii). Był synem wyzwoleńca, woźnego przy licytacjach, właściciela niewielkiego folwarku. Ojciec zapewnił mu staranne i wszechstronne wykształcenie - studiował grekę w Rzymie (od 55 r. p.n.e. uczył się języka i literatury greckiej w szkole gramatycznej Lucjusza Pupillusa Orbiliusza) oraz filozofię w Atenach (w Grecji kształcił się od ok. 45 r. p.n.e.).
Naukę przerwała mu wojna - po śmierci Gajusza Juliusza Cezara Horacy został zwerbowany do armii. Służył pod dowództwem Marka Juniusza Brutusa (zabójcy dyktatora) przeciw Oktawianowi Augustowi (adoptowanemu synowi i spadkobiercy Cezara). W 42 r. p.n.e., jako trybun wojskowy (dowódca legionu), brał udział w przegranej bitwie pod Filippi, z której musiał ratować się ucieczką.
Do Italii powrócił w wieku 21 lat, gdy ogłoszono amnestię dla tych, którzy walczyli przeciwko zwycięskiemu Augustowi. Okazało się wówczas, że jego ojciec nie żyje, a majątek został skonfiskowany na rzecz weteranów – Antoniusza i Oktawiana. Podjął więc pracę jako sekretarz kwestora. Jednocześnie zaczął pisać wiersze. Wkrótce utworami Horacego zainteresował się Wergiliusz. W 38 r. p.n.e. przedstawił go Gaiusowi Cilniusowi Maecenasowi – rzymskiemu politykowi, doradcy i przyjacielowi Augusta, a także poecie i patronowi poetów (m.in. Wergiliusza i Horacego). W niedługim czasie Horacy zaprzyjaźnił się z Mecenasem, który po pewnym czasie wprowadził go na dwór cesarza. W 37 r. p.n.e. towarzyszył Mecenasowi w podróży do Brundisium. W 33 r. p.n.e. Mecenas podarował mu niewielką posiadłość w pobliżu miasta Tibur (obecnie Tivoli) w Górach Sabińskich, co umożliwiło mu swobodną twórczość literacką i uwolniło od trosk materialnych.
Horacy zmarł w wieku 57 lat (27 XI 8 r. p.n.e.), niedługo po śmierci Mecenasa. Jego grób znajduje się w Rzymie na cmentarzu eskwilińskim. Majątek swój zapisał w testamencie Augustowi.

Czytaj dalej “Patroni ulic: Horacy” »

Maria Zofia Gwizdak (1930 – 2002) – wybitna pedagog; doskonała organizator; twórczyni i wieloletnia dyrektor placówki wychowania pozaszkolnego, w której kolejne pokolenia mieszkańców Bielan i Żoliborza mogły rozwijać swoje zainteresowania, zdolności i pasje; od 2003 r. patronka Młodzieżowego Domu Kultury.

Maria Gwizdak ukończyła Wydział Pedagogiczny Uniwersytetów Jagiellońskiego i Warszawskiego.
W październiku 1958 r. została kierownikiem Świetlicy Międzyszkolnej Domu Kultury Dziecka, przy ul. Próchnika 8a. Dzięki jej wysiłkom, w 1960 r. placówka ta została przekształcona w Dom Kultury Dzieci i Młodzieży, a następnie (w 1968 r.) w Młodzieżowy Dom Kultury, zlokalizowany przy ul. Gdańskiej 2. W październiku 1979 r. MDK otrzymał od WSM nową siedzibę – przy ul. Andersena 4. Jednocześnie na Żoliborzu działały filie MDK – w budynkach przy ul. Gdańskiej 2 oraz Elbląskiej 43.
Pani Maria kierowała w/w placówką nieprzerwanie przez 44 lata (od 1 października 1958 r. do 23 maja 2002 r.). Ponadto aktywnie działała w organizacji związkowej, stowarzyszeniu placówek wychowania pozaszkolnego, stowarzyszeniu korczakowskim i wielu innych.
Za osiągnięcia w pracy dydaktyczno-wychowawczej i organizacyjnej została odznaczona m.in.: Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi, Srebrną i Złotą Odznaką „Za zasługi dla Warszawy”, Krzyżem Zasługi dla ZHP, Medalem Komisji Edukacji Narodowej, Złotą Odznaką Związku Nauczycielstwa Polskiego oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Generał-Adiutant Aleksander Władimirowicz Patkul – właściciel Wawrzyszewa, żył w latach 1817 – 1877, był związany z dworem cesarskim.

Patkul przez długie lata wchodził w skład otoczenia cesarskiego, początkowo w roli adiutanta skrzydłowego następcy tronu (Aleksandra II Nikołajewicza z dynastii Romanowów), a później cesarza, w randze generała-majora świty cesarskiej.
W latach 1862-1869 pełnił funkcję naczelnika dziesiątej dywizji piechoty.
W Królestwie Polskim zwalczał polskie oddziały partyzanckie, uczestniczące w powstaniu styczniowym (1863-1864 r.). Za zasługi w walce z naszymi powstańcami, dekretem cara Aleksandra II z 1868 r., został nagrodzony czterema folwarkami: Góra, Trzciany, Wawrzyszew w powiecie warszawskim, Gralewem w powiecie płockim oraz lasem leśnictwa zakroczymskiego.

Źródło: „Generałowie carscy i ich majątki ziemskie w Królestwie Polskim”, Jerzy Kukulski, Warszawa 2007

Anna Jantar (właściwie Anna Maria Szmeterling) - jedna z najbardziej popularnych polskich piosenkarek lat 70-tych, prywatnie żona kompozytora Jarosława Kukulskiego oraz matka piosenkarki Natalii Kukulskiej. Wraz z rodziną mieszkała na Wawrzyszewie, w bloku przy ul. Reymonta 21.

Piosenkarka urodziła się 10 czerwca 1950 r. w Poznaniu. Od najmłodszych lat zdradzała talent muzyczny – miała słuch absolutny. W wieku czterech lat rozpoczęła naukę gry na fortepianie - uczęszczała do przedszkola muzycznego przy Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Poznaniu. Będąc uczennicą Podstawowej Szkoły Muzycznej wygrywała ogólnopolskie konkursy pianistyczne szkół muzycznych. W VII klasie koncertowała z Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Poznańskiej.
W latach 1965 - 1969 pobiera nauki w VIII Liceum Ogólnokształcącym im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i w poznańskiej Średniej Szkole Muzycznej w klasie fortepianu i rytmiki. W tym czasie rozpoczęła współpracę z teatrami poezji oraz kabaretami studenckimi „Nurt”, „Od nowa” i „Oktawa”. Akompaniując młodym wykonawcom, zaczęła marzyć o profesjonalnej działalności estradowej. 

Karierę artystyczną rozpoczęła w roku 1968 – 16 grudnia w poznańskim radiu nagrała przebój Po ten kwiat czerwony. W 1969 r. z powodzeniem występowała na festiwalach studenckich. W tym samym roku, została solistką zespołu Waganci, z którym współpracowała przez kolejne dwa lata. Z tego okresu pochodzi jej wielki przebój Co ja w tobie widziałam.
11 kwietnia 1971 r. w kościele św. Anny w Poznaniu odbył się ślub piosenkarki i Jarosława Kukulskiego – lidera zespołu Waganci.
W 1972 r., po zdaniu egzaminu przed Komisją Ministerstwa Kultury i Sztuki, uzyskała tytuł zawodowej piosenkarki i rozpoczęła karierę solową jako Anna Jantar. W 1973 r. na Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu zaśpiewała swój pierwszy solowy przebój Najtrudniejszy pierwszy krok.

Anna Jantar była gwiazdą festiwali. W trakcie kariery solowej zdobyła wiele nagród i wyróżnień. Miała różnorodny repertuar, różny sposób śpiewania. Współpracowała z wieloma polskimi artystami m.in. ze Stanisławem Sojką, Bogusławem Mecem, Zbigniewem Hołdysem, Andrzejem Tenardem, nagrywała również piosenki z Budką Suflera i zespołem Perfect.

Piosenkarka zginęła tragicznie 14 marca 1980 r. w pobliżu warszawskiego Okęcia w katastrofie samolotu Ił-62 „Mikołaj Kopernik” lecącego z Nowego Jorku. Została pochowana na cmentarzu wawrzyszewskim, choć zbiorowa mogiła ofiar katastrofy lotniczej znajduje się na Cmentarzu Komunalnym na Wólce. Na nagrobku widnieje nazwisko Anna Jantar Kukulska.

Czytaj dalej “Tu mieszkali: Anna Jantar” »

Wergiliusz, Publius Vergilius Maro (ur. 15 października 70 p.n.e., zm. 21 września 19 p.n.e.) - poeta rzymski epoki augustowskiej, autor Eneidy – eposu narodowego Rzymian.
Urodził się w wiosce Andes koło Mantui w Galii Przedalpejskiej. Kształcił się w Cremonie i Mediolanie, a następnie wyjechał do Rzymu by studiować retorykę, medycynę i astronomię, które wkrótce porzucił dla studiów filozoficznych w Neapolu. W roku 49 p.n.e. uzyskał rzymskie obywatelstwo.

Gdy w 42 roku p.n.e., po bitwie pod Filippi, dobra jego rodziny zostały skonfiskowane przez Oktawiana Augusta (pierwszy cesarz rzymski) na rzecz weteranów wojny domowej (wydarzenia te znalazły odniesienie w I sielance poety), Wergiliusz osiadł w Rzymie. Tam trafił pod skrzydła Gnejusza Azyniusza Poliona i Gaiusa Cilniusa Maecenasa (rzymski polityk, doradca i przyjaciel Oktawiana, poeta oraz patron poetów). Zapewne pod wpływem tego drugiego napisał IV sielankę o nadchodzącym wieku złotym, który nastąpi, gdy urodzi się „boże dziecię” - przypuszczalnie spodziewany potomek Oktawiana i Skrybonii.
Kilka lat później do kręgu podopiecznych Mecenasa, wprowadził Horacego (rzymski poeta liryczny), którego twórczością był zafascynowany.

W ostatnich latach życia wybrał się w podróż do Grecji i Azji Mniejszej, aby samemu ujrzeć miejsca, które opisywał w tworzonej wówczas Eneidzie, ale z powodu złego stanu zdrowia zmuszony był ją przerwać w Atenach i powrócić do Italii. Zmarł w Brundyzjum (Brindisi), wkrótce po powrocie, mając zaledwie 51 lat.
Grób poety, który znajduje się w Neapolu, w tunelu zwanym grotta vecchia, przez wieki był obiektem pielgrzymek. W średniowieczu uważano, że Wergiliusz w Bukolikach przepowiedział nadejście Jezusa. Otaczał go wówczas swoisty kult, o czym świadczy m.in. rola, jaką wyznaczył mu Dante w Boskiej Komedii. 
W Polsce dzieła Wergiliusza, znane od 1434 (program wykładów Uniwersytetu Jagiellońskiego), pozostawiły trwały ślad w twórczości Mickiewicza, Słowackiego i Wyspiańskiego.

Czytaj dalej “Patroni ulic: Wergiliusz” »

Tomasz Nocznicki – działacz ludowy, publicysta, propagator oświaty rolniczej, poseł i senator II Rzeczypospolitej.
Urodził się 20 grudnia 1862 r. z nieznanych rodziców. Wychowali go Karol Jóźwik i Magdalena z Plewaków, mieszkańcy grójeckiej wsi Czesinów (Cesinów). Przybrany ojciec nauczył go czytać, a następnie posłał do szkoły elementarnej w Lipiu. Chodził tam przez dwie zimy (1870-1872). Na tym w zasadzie skończyła się jego szkolna nauka. Wszystko, co potem osiągnął, zdobył drogą żmudnego, lecz nieustannego samouctwa. Duży wpływ na ukształtowanie się osobowości Nocznickiego miał również jego nauczyciel ze szkoły Kazimierz Dzierzbicki oraz proboszcz parafii Belsk Duży ksiądz Roch Wójcicki, który umożliwił chłopcu korzystanie z parafialnej biblioteki.
Po śmierci opiekunów Nocznicki poszedł na służbę do majątku Głudna. Był tam pastuchem, potem pomocnikiem fornala. W Grójcu pracował u inżyniera drogowego jako woźnica. Zwolniony z powodu choroby znalazł zatrudnienie u naczelnika poczty.
W 1882 r. ożenił się z Franciszką Piasek, ubogą dziewczyną z okolic Grójca. Rok później został wcielony na 5 lat do armii carskiej. Służył w 35 brygadzie artylerii pieszej w Rostowie (gubernia jarosławska), gdzie uzyskał stopień podoficera. Zwolniony z wojska wrócił w rodzinne strony. Początkowo pracował w jednostce wojskowej stacjonującej w Grójcu, a od 1891 r. był zatrudniony jako kierownik i bufetowy miejscowego klubu towarzyskiego, założonego przez polsko-rosyjską inteligencję urzędniczą. W 1894 r. przeniósł się do Karolewa, gdzie założył sklep. Po pożarze domu i sklepu przeprowadził się do Belska Dużego, gdzie ponownie uruchomił sklep. Prowadził go do 1908 r.

Czytaj dalej “Patroni ulic: Tomasz Nocznicki” »

Ks. Witold Jankowski - były proboszcz w parafii św. Marii Magdaleny, budowniczy kościoła Matki Bożej Zawierzenia na Wawrzyszewie, prałat  honorowy Jego Świątobliwości.

Ks. Jankowski urodził się 2 listopada 1923 r. w Jankowie-Skarbowie w diecezji łomżyńskiej. Na kapłana został wyświęcony 24 sierpnia 1952 r. przez Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Był wikariuszem w parafiach: w Grodzisku Mazowieckim, Matki Bożej Królowej Świata na Ochocie, Świętego Jakuba na Ochocie oraz proboszczem w parafii Wrociszew.

Od 1972 do 1998 r. pełnił funkcję proboszcza w parafii Św. Marii Magdaleny na Wawrzyszewie. Był budowniczym kościoła p.w. Maryi Matki Zawierzenia, który znajduje się w naszej parafii. Budowa kościoła rozpoczęła się u progu lat 90-tych i tylko dzięki olbrzymiej determinacji ks. Jankowskiego tak duża świątynia (szacowana pojemność to ok. 2 tys. wiernych) została zbudowana zaledwie w przeciągu 3 lat. W 1996 roku odbyła się konsekracja nowego kościoła.
W roku 1995 ks. Jankowski otrzymał odznaczenie papieskie „kapelan Jego Świątobliwości”. Od 1998 r. był na emeryturze i pracował w naszej parafii jako rezydent. W roku 2009 został odznaczony przez papieża Benedykta XVI „prałatem honorowym Jego Świątobliwości”. Zmarł kilka dni przed nadejściem ze Stolicy Apostolskiej dokumentu nominacyjnego.

Ks. Witold Jankowski zmarł 20 lutego 2009 r. przeżywszy 86 lat, z czego 57 lat w kapłaństwie. 26 lutego 2009 r. odbył się pogrzeb ks. prałata. Mszę pogrzebową odprawił Arcybiskup Kazimierz Nycz.

Przez cały okres okupacji, Puszcza Kampinoska była schronieniem dla partyzantów. Obszar ten nazywano „Niepodległą Rzeczpospolitą Kampinoską”. Podstawowym źródłem zaopatrzenia były przechwytywane niemieckie transporty i zdobywane magazyny. Od pierwszych godzin po wybuchu Powstania Warszawskiego, oddziały Armii Krajowej z Kampinosu podjęły działania wspierające Stolicę. Niespełna dwumiesięczne działania bojowe zgrupowania „Kampinos”, zostały wysoko ocenione także przez Niemców.

Okręg Warszawski AK (komendant płk Antoni Chruściel ps. „Monter”, „Nurt”) tworzyło sześć obwodów o nazwach odpowiadających dzielnicom stolicy: I - Śródmieście (dowódca ppłk Edward Pfeiffer ps. „Radwan”), II - Żoliborz (dowódca ppłk Mieczysław Niedzielski ps. „Żywiciel”), III - Wola (dowódca mjr Jan Tarnowski ps. „Waligóra”), IV - Ochota (dowódca ppłk Mieczysław Sokołowski ps. „Grzymała”), V - Mokotów (dowódca ppłk Aleksander Hrynkiewicz ps. „Przegonia”), VI - Praga (dowódca ppłk Antoni Żurowski ps. „Bober”). Ponadto na terenach ówczesnego powiatu warszawskiego, okalającego ze wszystkich stron Warszawę, utworzono VII Obwód nazywany: podmiejskim lub Warszawa-Powiat, a później oznaczony kryptonimami: „Koleba” i ”Obroża” (dowódca mjr Kazimierz Krzyżak ps. „Bronisław”, „Kalwin”). Działający w konspiracji od 1940 r. Obwód „Obroża” podzielony został na osiem rejonów:

• Rejon I „Marianowo- Brzozów” – Legionowo (dowódca mjr Roman Kłoczkowski ps. „Grosz”);
• Rejon II „Celków” – Marki (dowódca mjr Henryk Okińczyc ps. „Bill”);
• Rejon III „Dęby” – Rembertów;
• Rejon IV „Fromczyn” – Otwock;
• Rejon V „Gątyń” – Piaseczno (dowódca kpt. Marian Bródka-Kęsicki ps. „Grzegorz”)
• Rejon VI „Helenów” – Pruszków;
• Rejon VII „Jelsk- Jaworzyn” – Ożarów (dowódca mjr Edmund Grunwald ps. „Jarema”);
• Rejon VIII „Łęgów”- Młociny (dowódca kpt. Józef Krzyczkowski ps. „Szymon”);
• Rejon IX „Lubicz”- Warszawa.

Pod koniec lipca 1944 r. do VIII Rejonu „Łęgów” wcielono blisko tysiącosobowe partyzanckie Zgrupowanie Stołpecko-Nalibockie pod dowództwem por. Adolfa Pilcha ps. „Góra”.

Zadaniem powstańczym Rejonu „Łęgów” było uderzenie na lotnisko bielańskie oraz zamknięcie szosy Warszawa – Modlin. W dniach 1 i 2 sierpnia 1944 r. wojska VIII Rejonu przeprowadziły z Puszczy Kampinoskiej dwa ataki na lotnisko bielańskie (więcej o przebiegu bitew w artykule z dnia 1 sierpnia 2009 r. pt. Godzina „W” na Wawrzyszewie i jego okolicy). Mimo, że nie udało się zdobyć tego obiektu, straty zadane przez powstańców uniemożliwiły wykorzystanie lotniska przeciw miastu.

Czytaj dalej “Partyzanci „Grupy Kampinos”” »

Życie Goldoniego było barwne jak jego komedie: mając lat 8 napisał pierwszą sztukę; w wieku lat 13 występował w teatrzyku dziecięcym; we wczesnej młodości uciekł z wędrowną trupą aktorską z dominikańskiego kolegium w Rimini; za śmiałą satyrę wypędzono go ze studiów prawniczych w Pawii. O mało nie przywdział zakonnego habitu, to znów uciekł przed zobowiązaniami małżeńskimi. Był urzędnikiem sądowym, potem adwokatem w Pizie, a następnie konsulem genueńskim w Wenecji. Jego powołaniem był jednak teatr. W latach 1734-1748 napisał ponad 30 utworów scenicznych, wśród których obok komedii znajdujemy dramat muzyczny i tragikomedię wierszem. W latach 1748 -1762 Goldoni współpracował z teatrem San Angelo Medebaca (zobowiązał się dostarczać dla niego 10 sztuk rocznie, a w 1750 r. powiększył nawet tę liczbę do 16), a potem z teatrem San Luca Vendraminiego.

Czytaj dalej “Patroni ulic: Carlo Goldoni” »